Położenie geograficzne Polski powoduje, że na jej obszarze mogą występować różnego rodzaju powodzie: opadowe, roztopowe, zatorowe, sztormowe. Każdy z tych typów powodzi ma inną genezę i przebieg, inna jest też możliwość przewidywania (prognozowania) miejsca i czasu wystąpienia powodzi oraz jej zasięgu terytorialnego. Skutkiem wszystkich rodzajów powodzi są straty społeczne, ekonomiczne i przyrodnicze. W Polsce występują najczęściej wiosenne, roztopowe wezbrania powodziowe oraz letnie i jesienne wezbrania opadowe, spowodowane krócej lub dłużej trwającymi deszczami.

Każdy z podstawowych procesów hydrologiczny jest odpowiedzialny za przebieg odpływu ze zlewni. Można te procesy podzielić na dwie grupy: odpowiedzialne za kształtowanie się retencji i tzw. strat wód opadowych oraz procesy odpowiedzialne za bezpośrednie formowanie się odpływu ze zlewni. Retencja reprezentowana jest przez proces intercepcji i infiltracji, straty - przez ewapotranspirację, składowe odpływu zaś to: spływ powierzchniowy, podpowierzchniowy i zasilanie koryt rzecznych z wód gruntowych.

Pojęcie „powódź” definiuje się w oparciu o pojęcie „wezbranie”. Pod pojęciem wezbrania rozumie się wyraźny wzrost stanów (a zatem i natężenia przepływu) wody w ciekach i jeziorach, spowodowane zwiększonym zasilaniem lub incydentalnym podpiętrzeniem zwierciadła wody, wywołanym szczególnymi zjawiskami naturalnymi. „Powódź” jest szczególnym przypadkiem wezbrania, tzn. wezbraniem, które przynosi straty gospodarcze i społeczne. Jest więc to zjawisko hydrologiczne o charakterze społeczno - gospodarczym. Wezbrania (a zatem i powodzie) mogą mieć różne przyczyny. Geneza powstawania wezbrań (powodzi) determinuje okres ich występowania oraz lokalizacja i zasięg terytorialny. Poszczególne typy genetyczne wezbrań mają ponadto odmienny przebieg.

W Polsce można wyróżnić:

Powodzie opadowe

Powodzie roztopowe

Powodzie zatorowe

Powodzie sztormowe

Jednym z kryteriów oceny wezbrań opartym na wielkości przepływu kulminacyjnego wezbrania związanym z prawdopodobieństwem pojawiania się jest klasyfikacja Punzeta. Autor przyjmuje, iż wezbranie nie występuje, gdy przepływ kulminacyjny jest mniejszy niż wartości średniej arytmetycznej przepływu średniego rocznego i przepływu o prawdopodobieństwie pojawiania się równym p = 50%.

Przebieg i analiza większych powodzi zostaje opracowana i wydana w postaci monografii. Instytucją, która od lat opracowuje monografie jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Powodzie w dorzeczu górnej Wisły zostały opisane w monografiach z lat 1960, 1970, 1972 oraz 1997.